گزارش سازمان ملل هشدار میدهد؛
به گزارش روابط عمومی شرکت آب منطقهای البرز، با توجه به اینکه استان البرز در ایران با کاهش شدید سطح آب آبخوانها روبرو بوده و خشکسالیهای پیدرپی همراه با کمبارشی مزید بر علت شده، توجه به مسائل جهانی مربوط به حفاظت از آبخوانها بیش از پیش اهمیت پیدا میکند. البرز، به عنوان یکی از استانهای پرجمعیت و صنعتی ایران، شاهد افت سطح آب زیرزمینی تا چندین متر در سالهای اخیر بوده که منجر به فرونشست زمین، و دیگر پیامدهای نامطلوب شده است. این وضعیت محلی، بازتابی از بحران جهانی است که گزارش جدید سازمان ملل به آن پرداخته و تأکید میکند که بدون اقدامات فوری، جوامع محلی نیز ممکن است با عواقب جبرانناپذیری مواجه شوند.
این گزارش، که توسط دانشمندان برجسته تهیه شده، جهان را در آستانه یک بحران آبی توصیف میکند که میلیاردها نفر را تحت تأثیر قرار میدهد.
تمام زندگی بر پایه آب استوار است، اما گزارش تازه نشان میدهد بسیاری از جوامع برای سالها آب را سریعتر از توان تجدیدپذیری آن در رودخانهها، خاک و طبیعت مصرف کردهاند. ذخایر بلندمدت آب در آبخوانها و تالابها یا بیش از حد بهرهبرداری شده یا بهطور کامل از بین رفتهاند. نتیجه این روند، پدیدهای است که گزارش از آن با عنوان «ورشکستگی آب» یاد میکند؛ وضعیتی که در آن بسیاری از سیستمهای آبی انسانی از نقطهای عبور کردهاند که بازگشت به شرایط گذشته دیگر ممکن نیست.
بحران اقلیمی این وضعیت را تشدید کرده است. ذوب یخچالهای طبیعی که نقش مخازن طبیعی آب را دارند و افزایش نوسانات شدید میان دورههای خشکسالی و بارندگی، فشار مضاعفی بر منابع آب وارد کردهاند.
به گفته نویسنده اصلی گزارش، هرچند همه حوضهها و کشورها به یک اندازه دچار ورشکستگی آب نشدهاند، اما جهان از طریق تجارت، زنجیرههای تأمین غذا و مهاجرت بهشدت به هم متصل است. عبور تعداد کافی از سیستمهای حیاتی از این آستانه، ریسک جهانی آب را به شکلی بنیادین تغییر داده است.
بر اساس این گزارش، اکنون ۷۵ درصد جمعیت جهان در کشورهایی زندگی میکنند که «آبناامن» یا «بهشدت آبناامن» محسوب میشوند. حدود ۲ میلیارد نفر نیز روی زمینهایی سکونت دارند که به دلیل فروپاشی آبخوانهای زیرزمینی دچار فرونشست شدهاند. همزمان، تعارضات مرتبط با آب از سال ۲۰۱۰ بهشدت افزایش یافته است؛ در حالی که رودخانههای بزرگی مانند کلورادو در ایالات متحده و موریدارلینگ در استرالیا دیگر به دریا نمیرسند و بحرانهای موسوم به «روز صفر»؛ زمانی که شهرها عملاً آبشان تمام میشود، در شهرهایی مانند چنای هند تشدید شدهاند.
گزارش تأکید میکند نیمی از دریاچههای بزرگ جهان از اوایل دهه ۱۹۹۰ کوچک شدهاند؛ از دریاچه ارومیه در ایران گرفته تا دریاچه سالتون در آمریکا و دریاچه چاد در آفریقا. حتی کشورهایی با اقلیم مرطوب، مانند بریتانیا، نیز در معرض خطرند، زیرا به واردات غذا و کالاهایی وابستهاند که تولید آنها نیازمند مصرف بالای آب است.
حدود ۷۰ درصد آب شیرین برداشتشده در جهان صرف کشاورزی میشود. با این حال، به گفته پژوهشگران، میلیونها کشاورز در حال تلاش برای تولید غذای بیشتر از منابع آبی هستند که یا رو به کاهشاند، یا آلوده شدهاند، یا بهکلی ناپدید میشوند. ورشکستگی آب در کشورهایی مانند هند و پاکستان، بهطور مستقیم بر صادرات برنج و امنیت غذایی بسیاری از نقاط جهان اثر میگذارد. بیش از نیمی از غذای جهان در مناطقی تولید میشود که ذخایر آب آنها ناپایدار یا در حال افت است.
بهرهبرداری بیرویه از آبهای زیرزمینی باعث فرونشست گسترده زمین در شهرهای مختلف جهان شده است. تولاره در آمریکا ۲۸ سانتیمتر و مکزیکوسیتی حدود ۲۱ سانتیمتر در سال فرونشست دارد. شهرهایی مانند جاکارتا، مانیل، لاگوس و کابل نیز در وضعیت مشابهی قرار دارند. یکی از نشانههای عینی این ورشکستگی، شکلگیری بیش از ۷۰۰ فروچاله در دشت کنیا در ترکیه است؛ منطقهای با کشاورزی فشرده و وابسته به آب زیرزمینی.
گزارش همچنین به افزایش شدید تعارضات آبی اشاره میکند؛ از حدود ۲۰ مورد در سال ۲۰۱۰ به بیش از ۴۰۰ مورد در سال ۲۰۲۴. شهرهایی مانند تهران، کیپتاون، سائوپائولو و چنای همگی تجربه یا تهدید «روز صفر» را پشت سر گذاشتهاند. در کنار اینها، نابودی تالابها و آلودگی آبراهها، ظرفیت طبیعی زمین برای ذخیره و تصفیه آب را بهشدت کاهش داده است؛ بهطوری که طی پنج دهه گذشته، تالابهایی به وسعت کل اتحادیه اروپا از بین رفتهاند.
گزارش سازمان ملل خواستار بازتنظیم اساسی در شیوه حفاظت و مصرف آب در جهان است. از جمله کاهش حقوق برداشت آب متناسب با واقعیت منابع امروز، تحول در بخشهای پرمصرف مانند کشاورزی و صنعت، تغییر الگوی کشت، بهبود کارایی آبیاری و اصلاح سیستمهای شهری پرهدررفت. در عین حال، بر حمایت اجتماعی از جوامعی که معیشت آنها ناگزیر باید تغییر کند تأکید شده است. به گفته نویسنده گزارش، آب میتواند بهجای منبع بحران، به فرصتی استراتژیک برای همکاری و همبستگی میان کشورها تبدیل شود؛ یکی از معدود موضوعاتی که اختلافات سیاسی و جغرافیایی در برابر اهمیت آن رنگ میبازد.
اطلاعات مقاله:
این متن ترجمه و تلخیصی است از گزارش خبری منتشرشده در روزنامه گاردین با عنوان «Era of ‘global water bankruptcy’ is here, UN report says». نویسنده گزارش دامیان کارینگتون (Damian Carrington) است و در تاریخ ۲۰ ژانویه ۲۰۲۶ منتشر شده. منبع اصلی دادهها و تحلیلها، گزارش مؤسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل (UNU-INWEH) است که بر پایه یک مقاله علمی در مجله تخصصی مدیریت منابع آب تهیه شده است.
